جامعه جهانی بهائی که يک واحد مرکّب زنده و پوينده (organic) است از پيروزمندی هائی که امروز متداول است مثلاً جهان را به جهان شمال و جهان جنوب تقسيم ميکنند پا فراتر می نهند و برنامه های رفاه اجتماعی و اقتصادی بهائی در همه جا صرف نظر از درجات ترقّيات مادّی هر کشور اعمال ميگردد زيرا بهائيان ميکوشند که تعاليم حضرت بهاءاللّه را بر سير تدريجی بنای تمدّنی نوين انطباق بخشند و هر فرد بهائی بالقوّه در اين مسير سهمی دارد.

باين ترتيب مساعی بهائی در ميدان رفاه اقتصادی و اجتماعی معمولاً بر اساس ابتکارات عامّه مردم ساکن در هر دهکده و شهر صورت ميگيرد و چون هر يک از اين برنامه ها به رشد لازم برسند تشکيلات اداری دائمی را برای خود ايجاد خواهند کرد. امّا تعداد کمی از آن برنامه ها را ميتوان با وسعت برنامه های پيچيده ای که سازمانهای دولتی و بين المللی با امکانات و سرمايه خود ايجاد کردند مقايسه نمود.

با وجود اين برنامه های بهائی امتيازش در روش و اصول برنامه های رفاهی است که در سراسر جهان بهائيان بکار گرفته‌اند نه در وسعت آن برنامه ها. فی الحقيقه برنامه های اقتصادی و اجتماعی بهائی بيان ديگری است از اينکه چگونه ايمان در عمل نمودار ميشود و ابتکارات برنامه های رفاه بهائی چنان طرح شده که تمام مردم را نفع رساند نه فقط بهائيان را. در کانون برنامه های رفاه بهائی اين اصل نهفته است که بين جنبه های روحانی و عملی زندگانی بشر رابطه ای ناگسستنی موجود است زيرا آرزوی بهتر ساختن جامعه و اطمينان باينکه آن آرزو برآوردنی است ناچار در اثر بيداری روح انسانی حاصل ميشود و در عين حال که روشهای عملی در حلّ مشکلات کليد موفّقيّت در ابتکارات رفاهی است ولی آنچه ما را بر قيام بر خدمات اجتماعی برميانگيزد آبياری ريشه روحانی بشری است که قوای ضروری را برای کسب موفّقيّت در ترقّيات حقيقی جامعه بشری احداث ميکند.

بهائيان معتقدند که ترقّی و پيشرفت فرد و جامعه هم به شعله وجدانی روحانی نيازمند است و هم به فانوس منابع مادّی – ترقّی مادّی بخودی خود هدف شمرده نميشود بلکه وسيله‌ای است برای ترقّی اخلاقی و روحانی و اجتماعی.

معنای تغيير و دگرگونی آن نيست که فقط مهارت و تجربه فنّی بدست آوريم بلکه مهمتر از آن ترقّی کيفيّات و صفات و رفتاری است که طرحهائی را برای مبادلات و فعل و انفعالات انسانی می‌آفريند.

بهائيان در دهکده‌ها و شهرهائی در اطراف جهان سعيشان بر اين است که طرحی از حيات ارائه دهند که در آن امتزاج شئون روحانی و عملی مجسّم شده باشد. چنين مفهومی از برنامه‌های رفاه اجتماعی مستلزم ايجاد جامعه هائی است که در آن موازين روحانی از قبيل عدل و امانت و سخاوت سبب افزايش رفاه مادّی کرده و افزايش منابع و ترقّی مادّی بنوبه خود سبب شود که مساعی روحانی جديدی در همبستگی و وحدت جامعه‌هائی در داخل و خارج امر بهائی مبذول گردد. حضرت بهاءاللّه "ترقّيات عالم و مقامات امم" و آسايش عباد و صلح در جميع بلاد را از جمله احکام و اصول الهی شمرده‌اند.

آنان که در ميدان رفاه اجتماعی خدمت ميکنند باين نتيجه رسيده‌اند که ايجاد و انتشار معرفت و دانش اساس و پايه ترقّی اجتماعی است و تجاربی را که بهائيان در اين زمينه داشته‌اند مؤيّد آن مطلب است بنابراين برنامه رفاه اجتماعی و اقتصادی بهائی بر افزودن استعداد افراد و جامعه ها و مؤسّسات تکيه دارد که همه آنها بايد قدم بردارند و در راه رفاه روحانی و مادّی خويش بکوشند. اين مسير بالا بردن استعدادها مستلزم فعّاليّتهای جهانی برای آموختن است که در آن بهائيان تقريباً از تمام اقوام و از درجات مختلف فرهنگی مشغولند تا روشهای علوم و اخلاقيّات و روحانيّات را که در تعاليم بهائی مدوّن است بر اوضاع و شرايط مخصوص محلّ خود منطبق گردانند. اين اقدامات مربوط به عمل و سنجش و تعديلهائی است که بوسيله آنها جامعه های محلّی بتدريج توانائی تشخيص و تجربه و تحليلشان افزايش يافته بر مقابله حوائج و نيازهای خويش توانا خواهند شد.

فعّاليّتهای بهائيان در ميدان رفاه بر اساس تصميم‌گيری گروهی و اجراء گروهی از مردم عادّی يک ناحيه بوده است و مشورت با تمام افراد جامعه راز موفّقيّت برنامه‌های رفاهی بهائی است. بکار بردن روش مشورتی غالباً سبب ميشود که راه حل های نوينی برای حلّ مشکل جامعه و تعديل بهتر توزيع منابع هر محل گردد و علاوه بر آن افرادی از آن جامعه را از قبيل زنان و اقليّتها که بنا به سنتهای تاريخی هميشه از شرکت در مرحله تصميم‌گيری محروم بوده‌اند تشويق و ترغيب به مشارکت مينمايد. تجربه ثابت کرده است که مشورت از وسائل ضروريّه‌ايست که جامعه را برای توليد برنامه‌های پايدار و تعديل شده ای در اقداماتش برميانگيزد و او را در خودکفائی و بالا بردن سطح زندگيش مساعدت ميکند.

امری که از خود برنامه‌ها و اجرايش برای وصول باهداف معيّنه بسيار مهمتر است تجهيز کردن مردم است که دست بدست هم دهند و با روشی نوين و باتّفاق باجراء طرحی بپردازند. از نظر آئين بهائی سرچشمه قابليّات و استعدادهائی که برای بافت اجتماعی و اقتصادی و اخلاقی حيات جامعه لازم است بايد هم از قلب و هم از مغز انسان باشد. با امتزاج کامل اصول روحانی در برنامه های رفاهی آراء و شئون عملی و ارزشهائی پديدار ميگردد که سبب ترويج اعتماد به نفس و حفظ کرامت انسانی ميشود. باين ترتيب برنامه‌ها از نياز به غير رهائی مييابد. حضرت بهاءاللّه ميفرمايد: "انسان را بمثابه معدن که دارای احجار کريمه است مشاهده نما" و ميفرمايد مقصد افراد و جامعه بايد چنان باشد تا اموری را که تدبير کند که با آن بتواند جواهر و "احجار کريمه" را که در انسان مستور است استخراج نمايد و هر چه افراد انسان بيشتر استعداد درونی خود را پرورش دهد جامعه آنان نيز تحوّل ميپذيرد و مسير "اصلاح عالم" نيز سرعتی بيشتر مييابد.